Геоэкологические принципы формирования вторичных геотехсистем карьерных водоемов

Abstract

Обосновываются представления о карьерных водоемах как вторичных природно-технических системах аквального типа, формулируются геоэкологические принципы конструирования объектов водохозяйственной рекультивации. Рассматриваются факторы, совместное проявление которых обеспечивает устойчивое развитие новообразованных лимнических систем, приводятся схемы эволюционного развития разнотипных продукционно-функциональных структур карьерных водоемов,показатели экологической устойчивости и оптимизационные критерии объектов водохозяйственной рекультивации. = Кар'ерныя вадаёмы, ствараемыя на месцы адпрацаваных радовішчаў глін, пяскоў, пясчана-гравійных і карбанатных матэрыялаў, разглядаюцца ў якасці другасных прыродна-тэхнагенных геасістэм аквальнага тыпу. Выкладаюцца прынцыпы геаэкалагічнага праектавання аб'ектаў водагаспадарчай рэкультывацыі. У якасці асноватворнага геаэкалагічнага прынцыпу вызначаецца прынцып паслядоўнай рэнатуралізацыі кар'ерна-адвальных комплексаў. Ужыванне названага прынцыпу скіравана на ліквідацыю разбуральных вынікаў функцыянаванння першасных (горназдабывальных) геатэхсістэм і стварэнне на іх месцы другасных экалагічна ўстойлівых геатэхсістэм, адпаведных па прыродна-гаспадарчым патэнцыяле натуральным лімнічным сістэмам. Адзначаецца, што ўмовай рэалізацыі геаэкалагічных прынцыпаў праектавання з'яўляецца ўлік генетычна абумоўленых асаблівасцей ствараемай геасістэмы: кірунку і стадый развіцця прадукцыйна-функцыянальнай структуры вадаёмаў, паслядоўнай змены прадукцыйна-трафічнага стану, уздзеяння морфаметрычных параметраў кар'ера-катлавіны на стан і змяненне воднай масы. = The quarry water-reservoirs created in the place of worked out deposits of clay, sand, sand-gravel and carbonate materials are considered as secondary geotechnical systems. The principles of geoecological designing the objects of water-economy rehabilitation of post-industrial lands are stated. The principle of renaturalization of quarry-dump complexes is formulated as a basic geoecological principle. Application of the specified principle is focused on liquidation of destructive consequences of primary mining geosystems functioning and creation in their place of secondary, ecologically steady geotechnical systems adequate to natural ones. It is noted that a condition of realization of geoecological principles is the account of genetically caused features of created secondary geotechnical aqueous systems: directions and stages of development of production and functional structure of quarry reservoirs, consecutive change of condition, influence the relationship between morphometric and productivity parameters.