https://elib.bsu.by:443/handle/123456789/307951 2026-04-21T12:27:43Z https://elib.bsu.by:443/handle/123456789/320022 Заглавие документа: Журнал Белорусского государственного университета. История. – 2023. – № 4 2023-01-01T00:00:00Z https://elib.bsu.by:443/handle/123456789/308328 Заглавие документа: Землямер і археолаг Аляксандр Лявонцьевіч Аніхоўскі: беларускія старонкі біяграфіі Авторы: Вайтовіч, А. У. Аннотация: Даследуецца роля А. Л. Аніхоўскага ў развіцці беларускай навукі і культуры ў 1918–1928 гг. Да нядаўняга часу спецыялістам было вядома аб выніках яго краязнаўчай і археалагічнай дзейнасці выключна ў Аранбургскім краі. Унёсак А. Л. Аніхоўскага ў развіццё беларускай археалогіі памылкова прыпісвалі яго цёзку – студэнту Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта, краязнаўцу і педагогу А. Г. Аніхоўскаму. Падчас вывучэння беларускіх архіваў былі атрыманы сведчанні аб тым, што менавіта А. Л. Аніхоўскі праводзіў археалагічныя працы на ўсходзе Беларусі. Адлюстроўваюцца этапы яго прафесійнага шляху. Рэканструююцца асноўныя напрамкі палявой археалагічнай дзейнасці А. Л. Аніхоўскага: складанне плана Старога горада ў Мінску, правядзенне археалагічных экспедыцый на тэрыторыі Верхняга Падняпроўя, удзел у абследаванні пячор ва ўр. Дубкі, агляд гарадзішча і раскопкі кургана ў ваколіцах в. Чаркасова на Аршаншчыне, вывучэнне курганоў каля в. Старыя Пранічкі і в. Стары Дзедзін на Магілёўшчыне, вывучэнне археалагіч ных старажытнасцей і пошук карысных выкапняў на тэрыторыі Аранбургскага краю. Падкрэсліваецца, што навуковец дбаў аб папулярызацыі археалагічнай спадчыны Беларусі, заснаваў краязнаўчыя музеі ў Горках і Бугуруслане. Адзначаецца, што вынікі навуковай дзейнасці археолага неаднаразова падвяргаліся крытыцы. Нягледзячы на тое што А. Л. Аніхоўскі не з’яўляўся выбітным палявым даследчыкам і не зрабіў унёсак у распрацоўку тэарэтычных праблем археалогіі, у сваім імкненні займацца археалагічнай дзейнасцю ён можа стаць прыкладам для наступных пакаленняў навукоўцаў. Доп. сведения: Аўтар выказвае шчырую падзяку В. М. Тарасевіч, І. І. Барынаву і А. І. Грушу за дапамогу ў падборы архіўных матэрыялаў. = The author expresses sincere gratitude to V. M. Tarasevich, I. I. Barinov, A. I. Hrusha for their assistance in the finding of archival materials. = Автор высказывает признательность В. Н. Тарасевич, И. И. Баринову и А. И. Груше за помощь в подборе архивных материалов. 2023-01-01T00:00:00Z https://elib.bsu.by:443/handle/123456789/308327 Заглавие документа: Саюз польскіх пісьменнікаў у культурнай палітыцы Польшчы (1949–1953) Авторы: Козік, Л. А. Аннотация: Адзначаецца, што пасля Другой сусветнай вайны польскія ўлады былі зацікаўлены ва ўдзеле інтэлігенцыі ў пераўтварэнні краіны. Сам факт прысутнасці вядомых творчых дзеячаў у публічнай прасторы ў значнай ступені забяспечваў легітымнасць польскіх улад, якія не патрабавалі ад пісьменнікаў публічна агучваць сваю ідэйную пазіцыю і не ўмешваліся ў іх творчы працэс. Сітуацыя змянілася ў 1949 г., калі кіраўніцтва Польскай Рэспублікі заявіла аб будаўніцтве сацыялізму, што знайшло адлюстраванне і ў культурнай палітыцы. Яе галоўнай мэтай стала фарміраванне новага чалавека з сацыялістычным светапоглядам. Важная роля ў яе рэалізацыі адводзілася творчай інтэлігенцыі, перш за ўсё пісьменнікам. Праз мастацкую літаратуру інжынеры чалавечых душ павінны былі стварыць у грамадстве новую сістэму каштоўнасцей. Падкрэсліваецца, што для кіравання творчай інтэлігенцыяй польскія ўлады выкарыстоўвалі творчыя саюзы, акрамя гэтага, у руках дзяржавы знаходзіліся дзейнасць выдавецтваў і рас паў сюд жанне кніжнай прадукцыі. Паказваецца, што Саюз польскіх пісьменнікаў актыўна ўключыўся ў працэс фарміравання сацыялістычнага светапогляду ў грамадстве. Ён трансліраваў дзяржаўны заказ, кантраляваў творчасць пісьменнікаў, а таксама праводзіў з імі ідэалагічную работу. З 1949 г. ад пісьменнікаў пачалі патрабаваць напісання твораў, якія б адпавядалі сацыялістычнаму рэалізму і прапагандавалі новы дзяржаўны лад. Кантроль за выкананнем дзяржаўных установак ажыццяўляўся праз цэнзуру, абмеркаванні падчас пасяджэнняў творчых секцый, на з’ездах Саюза польскіх пісьменнікаў, на сходах пісьменнікаў – членаў Польскай аб’яднанай рабочай партыі, а таксама на пасяджэннях культурных камісій у партыйных і дзяржаўных структурах. Падкрэсліваецца, што далёка не ўсе пісьменнікі пагаджаліся з адведзенай ім роляй прапагандыстаў. Адзначаецца, што з’яўленне сацрэалістычнай літаратуры ў Польшчы ў азначаны перыяд сведчыла аб рэалізацыі адной з задач культурнай палітыкі польскіх улад. 2023-01-01T00:00:00Z https://elib.bsu.by:443/handle/123456789/308326 Заглавие документа: Начало чешского научного и публицистического интереса к белорусам, белорусскому языку и устному народному творчеству Авторы: Калета, П. Аннотация: Рассматривается чешский исследовательский интерес к белорусской проблематике с первой трети XIX в. до начала XX в. Первым чешским деятелем, который включил в свои работы белорусскую тематику, можно считать Павла Йозефа Шафарика. Во второй половине XIX в. рост научного интереса к белорусским сюжетам зафиксирован в чешских научно-популярных периодических изданиях. Наибольшее внимание исследователи (И. Я. Гануш, К. Я. Эрбен, П. Соботка и Я. Махал) уделяли народной словесности (народным песням, мифологии, сказкам или пословицам). Главным источником знаний о белорусах для чешских специалистов были работы русских и польских авторов. В 1880-х гг. два чеха, движимые интересом к славянской проблематике и песенному фольклору, впервые посетили территории белорусских губерний. Одним из них был художник и собиратель музыкального фольклора Людвик Куба, другим – славист и исследователь славянского фольклора Адольф Черный, побывавший на белорусских землях дважды. В чешской исследовательской традиции именно он стал центральной фигурой, автором материалов о развитии национальных устремлений белорусов в начале XX в., опубликованных в чешских периодических изданиях (главным образом в журналах «Славянский обзор» («Slovanský přehled») и «Время» («Čas»)). 2023-01-01T00:00:00Z